Maten en gewichten in de Romeinse tijd

gewicht romeins balansje

Maten en gewichten

In de Romeinse tijd werden andere maten en gewichten gebruikt dan wij thans gewend zijn. Maar sommige maten herkennen we nog wel. Zo is de mijl afgeleid van mille passus, 1000 passen, afgekort tot MP. Een Romeinse passtap is 2 stappen, samen 1,480 meter. Een mijl is dus 1480 meter. Overigens werd in en ten noorden van Galllië de Gallische mijl, de leugae, meer gebruikt, en die was ca. 2200 meter. Hieronder vind je een overzicht van alle eenheden voor maten, gewichten en geld, die in de Romeinse tijd werden gebruikt.

Roman milestone1

LENGTEMATEN

Uitgangspunt is de pes (voet) maar deze heeft geen standaardlengte. De Romeinse voet stelt men doorgaans op ca. 29,6 cm. Elders, vooral in Griekenland, komen veel grotere voor, tot 35 cm.

Pes voet 16 digiti 29,62 cm
Palmus    palm (handbreedte) 4 digiti   7,405 cm
Digitus     vinger(breedte) 1,851 cm
Volgens een oudere indeling: pes   12 unciae
Uncia

1/12 deel van een geheel, zelden van lengte,vaak van gewicht en als munt.

Uncia als lengtemaat 1 1/3 digitus

2,468 cm (bijna duim)

 Stadion stadium, 125 passus 625 voet   185,125m
Grieks stadion 600 voet, een Egyptisch stadion meet ca.     157 m
Passus pas of vadem 5 voet 1,481 m
Gradus  stap  2 1/2 voet  74,05 cm
Cubitus el 1 1/2 voet 44,43 cm
Actus   (vorelengte)  120 voet   35,544 m
Mille passus mijl  1000 vadem    1481 m
Sicilicus    1/4 uncia 1/48 voet   6,17 mm
Scripulum  skrupel  1/24 uncia   1/288 voet   1,0285 mm

                                                                                                                  

Castellum Hogewoerd Vleuten C-image01-574x340

OPPERVLAKTEMATEN

Jugerum morgen 2 actus 2526,752 m2
Actus quadratus (120 voet in het vierkant) ½ jugerum       1263,376 m2

 

amfora

INHOUDSMATEN

Culleus  zak: 20 amforae  525,27 l
Amfora  amfoor: 2 urnae, 8 congii  26,264 l
Quadrantal  ander woord voor amfora
Urna     kruik 1/2 amfora, 4 congii, 24 sextarii    13,13 l
Congius  6 sextarii  3,285 l
Modius  schepel (vooral voor graan): 16 sextaril    8,75 l
Sextans   1/6 sextarius
Sextarius    pint: 1/48 amfora    0,5475 l
Hemina  beker: 1/96 amfora, 1/2 sextarius      0,2736 1
Cotula  = hemina
Cyathus    scheplepel: 1/12 sextarius, 4 cochlearia            0,0456 l
Cochlear   lepel  0,0114 l
Quartarius    1/4 sextarius  
Acetabulum  1/8 sextarius, 6 cochlearia     0,0682 1
Cadus/testa  metreet, kruik (vooral voor Griekse wijn)  39,39 1(1 1/2 amfora)

                                                                                          

                                   

gewicht romeins balansje

ROMEINSE GEWICHTEN

Libra pond 327,45 g
Uncia        ons: 1/12 pond  27,288 g
Sicilicus 1/4 uncia, 1/48 pond   6,822 g
Sextula   solidus 1/6 uncia, 1/72 pond 4,548 g
Drachma  handje: 1/8 uncia, 1/96 pond, 3 skrupel      3,411 g
Scripulum  skrupel: 1/24 uncia, 1/288 pond    1,137 g
Obolus  obool: 1/6 drachma, 1/48 uncia, 1/576 pond 0,5,68 g
Siliqua   peuleschil: 1/3 obool, 1/6 skrupel  0,189 g
Amfora     (zelden voor gewichten)  80 pond
Mina  Attische mina 436 g, in de keizertijd   ca. 340 g
Denarius 

als munt oorspronkelijk gewicht 1/72 pond, rond 200 v.Chr. 1/84 en onder Nero 1/96 pond. Later nog verder gezakt.

Drachme/denarius

in de geneeskunde is de denarius, vaker genoemd drachme, als               gewicht soms 1/84 pond (1/7 uncia), meestal 1/96 pond (1/8 uncia)

d.w.z. 3,41 g
Victoriatus 1/2 denarius of 1/2 drachme
Talent   50 minae, 100 pond 32,745 kg

 

romeinse munt1

MUNTEN

As  standaardmunt, verdeeld in 12 unciae; oorspronkelijk afgewogen als 1 pond brons
Uncia  1/12 as
Denarius   tienling: zilveren munt, 4 sestertiën, 10 as, later 16 as
Sestertius  (hemistertius, afgekort HS) 2 1-2 as, maar sinds 130 v.Chr. 4 as
Aureus     gouden munt, 25 denarii

 

De waarde van de munt is erg moeilijk in moderne termen weer te geven. Voor de waarde van de HS zou men als globale indicatie kunnen geven: ruwweg 15 eurocent. Plinius de jongere kan een landgoed met villa kopen voor 3 miljoen HS. Vruchtbare grond, wijngaarden, akkers, water, bossen, pachters, wel enigszins verwaarloosd. Enkele jaren eerder zou het 5 miljoen hebben gekost, meent hij.

Voor 3 denarii, dat is 12 HS, worden door advocaten in de rechtszaal claqueurs geronseld en dat is veel, een dagloner of soldaat ontvangt nog geen denarius per dag.

BRON

Met toestemming overgenomen uit:

Plinius: De wereld. Naturalis Historia. Vertaald door Joost van Gelder, Mark Nieuwenhuis en Ton Peters. Athenaeum – Polak & Van Gennep, 2004. blz. 767-769.